| |
|
|
TOHUMLAR
|
Tohumlardaki besin maddelerinin önemi |
Döllenmeden sonra tohum oluşurken bitkinin
türüne göre nişasta ve protein ile birlikte
şeker ve yağ da tohumda besin olarak depolanır.
Nişasta tohum için gerekli olan ana enerji
kaynağını sağlar. Depolanmış proteinler de
bitki açısından önemli olan diğer proteinleri
inşa etmek için embriyonun ihtiyaç duyacağı
aminoasitleri sağlayacaktır.1Fakat
embriyonun proteinleri ve nişastayı emerek,
onları kendi içinde taşıyabilecek hale gelmesi
için bu protein ve nişastaların suda çözünür
olması gerekmektedir. Nitekim tohumda depolanan
maddelere baktığımızda protein ve nişastaların
tam da bu özelliklere sahip olduklarını görürüz.2Tohumun
gelişimini sürdürebilmesi ve bir bitki haline
gelebilmesi için mutlaka gerekli olan besin
deposunun varlığı sadece bitkiler için önemli
değildir. |
| |
Tohumlardaki bu besleyici maddeler hem
insanlar hem de hayvanlar için önem
taşımaktadır. Örneğin; buğday, mısır,
pirinç, arpa, çavdar, yulaf, darı, kara
buğday, baklagiller (bezelye, fasulye,
soya fasulyesi, börülce, yer fıstığı)
ve kabuklu yemişler (Brezilya fıstıkları,
hindistan cevizi, ceviz, badem gibi)
besleyici maddeleri içinde bulunduran
tohumlardandır. Genellikle tohumlarda,
diğer maddelere oranla şekere daha az
rastlanır. Tatlı mısır, kestane, badem,
fıstık ve bezelye gibi tohumlar ise
diğerlerine oranla çok daha fazla miktarda
şeker depolayan tohumlardandır. Yağ
depolayan tohumlardaki yağ, tohumlar
olgunlaştıkça hızlı bir şekilde artar.
Tohumlardan elde edilen en önemli yağların
bazıları keten, pamuk, soya fasulyesi,
zeytin, yer fıstığı, keneotu tohumu,
hindistan cevizi, susam ve hurma bitkilerinden
elde edilmektedir.
|
|
Bu yağlar besin olarak kullanılmalarının yanısıra
boya, cila, muşamba, mürekkep, sabun ve yalıtım
maddelerinin yapımında da kullanılmaktadır.3Bu
örneklerden anlaşılacağı üzere, insanın yaşamı
ve sağlığı doğrudan doğruya ya da dolaylı
olarak tohumlara bağlıdır. Lifli besin, baharat
gibi besin ihtiyaçları, içecekler, yenilebilen
ve endüstriyel olmak üzere kullanılan yağlar,
vitaminler ve ilaçlar insanın tohumlardan
yararlandığı alanlardan birkaçıdır.
|
Tohumlardaki mineral ve vitaminler |
Kuru tohumların pek çoğunun besin değeri son
derece yüksektir. Bunlardan kabak çekirdeği,
susam ve ayçiçeği tohumları, tahıl tanelerine
oranla daha fazla protein içeren besinlerdir.
Örneğin kabak çekirdeği tohumları % 30'dan
daha fazla protein içerirler. E vitamini açısından
yüksek olan bu tohumlar aynı zamanda ağırlıklarının
yarısından daha fazla yağ içermektedirler.
Bunun çoğu (% 80'den daha fazlası) damar sertliğine
karşı koruyucu türde olan yağlar, bizim asıl
yağlı asitlerimiz ve yağda çözünen vitaminlerden
A, D ve E vitaminleridir. Tohumlarda B vitamini
de bulunmaktadır fakat tohumun türüne bağlı
olarak bu miktar değişmektedir.4Bundan
başka tohumlar mineral açısından da son derece
zengindirler. Örneğin; bol miktarda demir
ve çinko bulundururlar. Özellikle balkabağı
tohumlarında magnezyum miktarı da fazladır.
Aynı zamanda birçok tohum, bakır deposudur.
|
| |
Tohumlardaki
kalsiyum ve potasyum ve fosfor seviyesi
de oldukça yüksektir, çok az miktarda
sodyum içermektedirler. Çoğu tohumda
iyot da bulunmaktadır. Çinko, kalsiyum,
fosfor, E vitamini vs. açısından zengin
olan balkabağı tohumları. Balkabağı
tohumları (çekirdekleri) konsantre çinko
taşır. Bu özellikleri sayesinde çeşitli
hastalıkların tedavisinde kullanılırlar.
Bundan başka balkabağı tohumları kalsiyum
ve fosfor gibi demir açısından da oldukça
zengindirler. Aynı zamanda E vitamini
ve temel yağlı asitleri içermektedir.
Tohumlarında B vitaminlerinin karışımı
bulunmaktadır bunların arasında niasin
en zengin olanıdır. Susam tohumları
dünyada en çok kullanılan tohumlardır.
Bu tohumlar yağ açısından zengindirler
(yağ oranı % 55'in üzerindedir).
|
|
Susam tohumları yaklaşık olarak % 20 protein,
bazı A ve E vitaminlerini, B12 ve folik asit
dışındaki B vitaminlerinin çoğunu içermektedirler.
Çoğu tohumda olduğu gibi mineraller de susam
tohumlarında bolca miktarda bulunmaktadır.
Kalsiyum, bakır, magnezyum, fosfor ve potasyum
gibi çinko ve demir de yüksek miktarlardadır.
Susam tohumları mükemmel bir kalsiyum kaynağıdır.
Bununla birlikte çoğu tohumda olduğu gibi
fosfor da oldukça yüksektir. Susam tohumları
aynı zamanda içeriklerindeki E vitamini ya
da diğer faktörlerden dolayı hafif bir antioksidan
etkisine sahiptirler.5Çiğ
ayçiçeği tohumları kızartılmış olanlarına
ve tuzlu cinslerine göre besleyicilik açısından
zengindirler. |
Kan
basıncı problemi olanlar için ayçiçeği
tohumları potasyum açısından zengin,
sodyum açısından fakirdir. Ayçiçeği
tohumlarındaki yüksek miktardaki yağ
(-damar sertliğine karşı koruyucu nitelikte
olan yağlar gibi-) temel linoleic asit
ve E vitamini kolesterol düzeyini indirmek
ve kardiyovasküler hastalıkları önlemede
oldukça etkilidir. Ayçiçeği tohumları
yaklaşık olarak % 25 proteinden oluşmaktadırlar,
liflidirler, B vitamini açısından zengindirler.
Yüksek oranda potasyum, düşük oranda
sodyum ve farklı oranlarda çinko, demir
ve kalsiyum içermektedirler. Ayçiçeği
tohumları mineral açısından zengin besin
kaynaklarıdır. Bakır, manganez ve fosfor
seviyeleri de oldukça yüksektir, ayrıca
magnezyum bulunmaktadır.6
|
|
|
|
Ayçiçeği tohumlarının meyve kabukları kuru
ve sert dokulardan oluşur. Bu nedenle olgunlaştıklarında
tohum kabukları çatlamaz. Bu, kabukların içindeki
besin değeri yüksek tohumun saklanması için
gereklidir. Yukarıda yer verdiğimiz bu birkaç
örnekte de görüldüğü gibi Allah tohumları
vesile kılarak insanları pek çok yönden rızıklandırmaktadır.
Bu yönüyle tohum sadece bitkilerin yetişmesine
vesile olması ile değil, şükredilmesi gereken
nimetlerden biri olarak da karşımıza çıkmaktadır.
|
|
"Öyleyse Allah'ın sizi rızıklandırdığı
şeylerden helal (ve) temiz olanlarını yiyin;
eğer O'na kulluk ediyorsanız Allah'ın nimetine
şükredin. " (Nahl Suresi,
114)
|
| |
| NOTLAR: |
 1.
Malcolm Wilkins, Plantwatching, NewYork,
Fact on File Publications, 1988, s.48
|
| 2.
Plantwatching, s.48 |
| 3.
Wilfred W. Robbins, T. Elliot Weier, C.
Ralph Stocking, Botany, An Introduction
to Plant Science, s.268) |
| 4.
http://www.healthy.net/asp/templates/book.asp?PageType=Book&ID=343
|
| 5.
http://www.healthy.net/asp/templates/book.asp?PageType=Book&ID=343
|
| 6.
http://www.healthy.net/asp/templates/book.asp?PageType=Book&ID=343
|
|
|
|
|
